Kościół z pokoju westfalskiego. Kościół w Jaworze jest jednym z trzech Kościołów Pokoju, na których budowę pokój westfalski z 1648 roku pozwolił śląskim luteranom. Warunki cesarza były surowe: świątynia musiała stanąć poza murami miasta, na terenie wyznaczonym przez cesarskich urzędników, bez wieży i dzwonów, z nietrwałych materiałów — drewna, gliny i słomy — i powstać w ciągu roku. Z trzech kościołów przetrwały dwa, jaworski i świdnicki; głogowski spłonął w 1758 roku.
Budowa. Kościół Ducha Świętego zaprojektował wrocławski architekt Albrecht von Säbisch (1610–1688), który musiał pogodzić cesarskie ograniczenia z potrzebami licznej gminy. Zbudowano go w latach 1654–1655 w konstrukcji szachulcowej — drewniany szkielet wypełniono gliną. Ma plan trójnawowej bazyliki z trójbocznie zamkniętym prezbiterium i mierzy 43,5 m długości, 14 m szerokości i 15,7 m wysokości. Dzięki piętrowym emporom mieścił tysiące wiernych — źródła podają od ok. 5,5 do ok. 7 tysięcy osób.
Wnętrze. Wzdłuż ścian północnej i południowej biegną cztery kondygnacje empor. Ich balustrady pokrywa cykl ok. 180–200 malowideł Georga Flegla z lat 1671–1681 — sceny ze Starego i Nowego Testamentu, krajobrazy z zamkami i tarcze herbowe — a wszystkie elementy konstrukcji zdobią polichromie z motywem roślinnej wici. Barokowy ołtarz wykonał w 1672 roku Martin Schneider; z epoki pochodzą też ambona i chrzcielnica, a wnętrze uzupełniają loże cechowe i rodowe.
Organy. Pierwsze organy zbudował w 1664 roku J. Hoferichter. W latach 1855–1856 zastąpił je instrument Adolfa Alexandra Lummerta, przebudowywany w 1899 i 1905–1906 roku przez firmę Schlag & Söhne. Podczas renowacji, przeprowadzonej przez firmy Eule z Budziszyna i Ars Organum Adama Olejnika, organom przywrócono stan z czasów Lummerta.
Po 1945 roku. Po II wojnie światowej Jawor znalazł się w granicach Polski, a kościół nadal służy parafii ewangelicko-augsburskiej. W 2001 roku wraz z kościołem w Świdnicy wpisano go na Listę światowego dziedzictwa UNESCO — jako świadectwo wyjątkowego aktu tolerancji katolickiego cesarza wobec protestantów i pionierskie osiągnięcie architektury drewnianej — a w 2017 roku uznano za Pomnik Historii. Od maja do września odbywają się tu Koncerty Pokoju; występowali m.in. Poznańskie Słowiki, Windsbacher Knabenchor i Camerata Cracovia.
Zwiedzanie. Zwiedzanie trwa zwykle 20–40 minut. Historię kościoła opowiada audioprzewodnik w jedenastu językach — m.in. po polsku, niemiecku, angielsku, niderlandzku, włosku, szwedzku i japońsku — a nagranie trwa, zależnie od języka, 10–17 minut. Grupy dzieci i młodzieży są oprowadzane przez ok. 25–35 minut.