Fundacja. 16 sierpnia 1163 roku książę Bolesław I Wysoki sprowadził do Lubiąża pierwszych cystersów z Pforty w Turyngii; akt fundacyjny wystawiono w 1175 roku. Opactwo szybko rosło: założyło sześć klasztorów filialnych, m.in. w Mogile (1222), Henrykowie (1227) i Kamieńcu Ząbkowickim (1249), a w połowie XIII wieku posiadało ok. 70 wsi. Przebudowany ok. 1200 roku kościół klasztorny był pierwszą budowlą w Polsce sklepioną cegłą. W XIV wieku Lubiąż przeżywał rozkwit i stał się ośrodkiem śląskiego dziejopisarstwa.
Barokowe odrodzenie. Od 1428 roku opactwo niszczyły najazdy husytów, a potem wojna trzydziestoletnia. Po niej opaci Arnold Freiberger (1632–1672) i Jan Reich (1672–1691) rozpoczęli trwający ponad sto lat okres odbudowy. W latach 1681–1699 powstał Pałac Opatów, a w latach 1692–1710 skrzydło konwentu z 30 pomieszczeniami na każdym z trzech pięter. Główna fasada ma 223 m długości — więcej niż fasada hiszpańskiego Escorialu (207 m) — a cały zespół liczy ponad 300 pomieszczeń, z których odnowiono dotąd tylko część najważniejszych.
Willmann. Od 1666 roku przez ok. 40 lat pracował dla opactwa Michael Willmann, nazywany śląskim Rembrandtem; namalował m.in. freski Starego Refektarza (1690–1691). Zmarł w 1706 roku i choć nie był zakonnikiem, spoczął w krypcie klasztornej. W latach 90. XX wieku zidentyfikowano szczątki 93 mnichów i Willmanna i złożono je w nowych trumnach.
Sala Książęca. Najwspanialszym wnętrzem jest Sala Książęca z lat 1734–1738: ma 28,5 m długości, 14,8 m szerokości i 13,9 m wysokości. Jej strop pokrywa ok. 360 m² malowideł Christiana Philippa Bentuma, a historyk sztuki Georg Dehio nazwał ją najwspanialszą salą balową Śląska; wnętrze odnowiono w latach 90. Strop Refektarza Letniego zdobią malowidła Felixa Antona Schefflera z 1733 roku, a bibliotekę — według Wikipedii największą barokową bibliotekę Śląska — freski Bentuma z 1737 roku.
Kasata i lata zapomnienia. 21 listopada 1810 roku opactwo skasowano; spisano 471 obrazów, które w następnym roku wywieziono do Wrocławia, a z klasztoru zniknęło ok. 700 złotych i srebrnych monet. W kolejnych dekadach w budynkach mieściły się m.in. lazaret dla rosyjskich jeńców (1812–1813), królewska stadnina (od 1817 roku) i prowincjonalny szpital psychiatryczny (od 1823 roku) — przy jego urządzaniu fresk Willmanna w jadalni opata zasłonięto stropem. W czasie II wojny światowej więziono tu obywateli Luksemburga, a w 1943 roku przeniesiono do opactwa, najpewniej, oddział berlińskiego Telefunkenu. 26 stycznia 1945 roku kompleks bez walki zajęła Armia Czerwona, która do 1948 roku urządziła tu szpital i obóz dla jeńców; budynki zostały mocno zdewastowane. Później mieściły się tu m.in. skład książek i magazyn Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
Fundacja Lubiąż. 9 września 1989 roku powstała Fundacja Lubiąż, która przejęła cały teren, a w 1994 roku rozpoczęła kompleksową odnowę opactwa. Biblioteka wciąż jest w konserwacji i otwiera się tylko podczas wydarzeń specjalnych. Wojenne stanowiska działek przeciwlotniczych brano później za wejścia do podziemnych fabryk, co zrodziło wiele legend o tajemnicach Lubiąża.